Bónus

Fyrsta regla sem kennd er í ljósmyndun er að halda myndinni láréttri, engum finnist skökk mynd falleg. Eitt af mörgu sem einkennir myndir algjörra byrjanda er skakkur sjóndeildarhringur. Þess vegna var það lengi vel grundvallarregla að halla ekki myndavélinni þegar tekin var mynd. Alvöru ljósmyndarar áttu stórar myndavélar sem stóðu á þrífæti og byrjuðu að sjálfsögðu á því að sjá til þess að hún hallaði ekki. Ég á lítið hallamál sem hægt er að renna í flassfótinn á vélinni til að tryggja að hún sé bein. Um miðja síðustu öld fór ný tegund mynda að sjást. Þær voru teknar með litlum myndavélum sem hægt var að stinga í vasann og rífa upp án undirbúnings og smella af. Fyrsta þannig myndavélin var Leica sem olli byltingu. Nokkrir ljósmyndarar fóru að taka myndir sem fram að því hefðu þótt misheppnaðar og viðvaningslegar. Þær voru skakkar, það var allt á fleygiferð, virtust óskipulegðar og tilviljanakenndar. Þetta var gullöld þess sem kallað hefur verið "street photography", götuljósmyndun nær ekki alveg innihaldi hugtaksins, vissulega voru flestar þessara mynda teknar á götum úti en alls ekki allar. Það sem einkennir þessar myndir er það að þær grípa augnablik sem í sjálfu sér er kannski ekki merkilegt en þar sem óskyldir hlutir koma saman í sekúndubrot og öðlast nýja merkingu. Þetta er ljósmyndun þar sem ekki er fylgt handriti, ekkert hægt að skipuleggja fyrirfram, það eina sem hægt er að gera er að vera tilbúinn, með myndavél í hendinni og fingurinn á takkanum. Eins og oft gerist hélst þessi stefna í hendur við aðrar hreyfingar í þjóðfélaginu og listaheiminum, miklar breytingar í gangi. Bíbopp jazzinn réði ríkjum með sínum spuna, í myndlistinni var það abstrakt expressjónismi með Jackson Pollock slettandi málningu á strigann og í bókmenntunum voru það Beat-skáldin. Meistari þessarar tegundar ljósmyndunar var Garry Winogrand og einkenni hans varð hinn skakki sjóndeildarhringur. Hann vildi reyndar aldrei viðurkenna að myndirnar hans hölluðust, yfirleitt mátti finna í þeim lóðrétta línu einhvers staðar. Hann var reyndar ólíkindatól og svaraði spurningum með útúrsnúningum. Þegar hann var spurður til hvers hann væri að taka myndir svaraði hann að hann vildi sjá hvernig hlutirnir litu út þegar tekin væri af þeim mynd. Hér er ein af hans frægustu myndum:

Hann tók ógrynnin öll af myndum, þegar hann dó fundust eftir hann þrjúhundruð þúsund myndir sem átti eftir að framkalla, sortera og velja úr.

Þetta var langt mál til að útskýra eða afsaka afhverju myndin mín hér að ofan er skökk eins og hún er, ekki það að ég hafi meðvitað ákveðið að hafa hana skakka heldur lendir myndin svona í rammanum og mér finnst það bara allt í lagi. Það er ekkert mál að rétta hana til ef mann langar það.

Á myndinni er ekkert merkilegt, þetta er Bónus við Laugatorg. Ferðamaður með bakpoka á leið út úr rammanum. Sterk sól lýsir neðri helming myndarinnar meðan efri helmingurinn lendir í djúpum skugga. Út úr búðinni stikar hálfur maður. Mitt í flennibirtunni stendur eldri kona í ljósri kápu og horfir upp Laugaveginn, kannski að bíða eftir að einhver nái í hana. Það sem einkennir myndina er sterk birta og litur. Bara eitt augnablik í Reykjavík.

Mistök

Það er gott að gera mistök stundum, nema maður drepi einhvern eða meiði varanlega. Það er jú sagt að maður læri mest af mistökunum. Og ef maður verður aldrei var við að maður geri mistök heldur maður kannski að maður sé óskeikull. Og þá fyrst fer maður að gera alvöru gloríur. Sumar lexur eru dýrkeyptari en aðrar og eru dæmin fleiri en tárum taki en ekki tjóir að grenja yfir því. Myndin sem hér fylgir er afleiðing af mistökum af vægari sortinni. Þegar ég var hálfnaður með filmuna tók ég eftir að bakstykkið á myndavélinni var laust. Mér hafði með flumbrugangi tekist að setja botnplötuna á eftir filmuskipti þannig að bakstykkið lenti út fyrir. Þar með var myndavélin rænd sinni grundvallarfúnksíon sem er að hleypa engu ljósi inn í sig nema í vandlega ákveðnum skömmtum gegnum linsuna. Myndirnar voru því allar brenndar af ofgnótt af birtu. Þessi myndbútur er um þriðjungur af hefðbundinni mynd sem hafði verið í smá skjóli fyrir ljóslekanum.

Hugsanlegar túlkanir á þessum mistökum:

1. Hörmungarhyggjutúlkunin: Ég er hálfviti, mér tekst ekkert að gera rétt. Á þessa filmu tók ég myndir sem verða aldrei bættar, væntanlega illskástu myndir mínar nokkru sinni. Ég get alveg eins hætt þessu.

2: Pollýönnutúlkunin: En sú heppni að ég gerði þessi mistök núna, það var hvort sem er ekkert merkilegt á filmunni, nokkrar myndir úr kirkjugarðinum við Suðurgötu sem er enn á sínum stað og svo nokkrar standard götumyndir sem ég á nóg af. Núna er nokkuð öruggt að ég geri allavega ekki þessi mistök aftur, sem ég hefði kannski annars gert þegar virkilega mikið lá við.

3: Raunsæistúlkunin: Shit happens, þýðir ekki að fást um orðinn hlut heldur líta fram á við og skella nýrri filmu í.

Ekki þarf sálfræðimenntun til að sjá að túlkunin fer mest eftir eigin innstillingu og minnst eftir því sem raunverulega gerðist. Lesöndum er enn og aftur frjálst að heimfæra þennan pistil upp á hvað sem er, það geri ekki ég.

Sannleikur og lygi

Hvað er satt og hvað er logið? Sannleikur án samhengis er lítils virði. Myndin sem hér fylgir er dæmi um það. Hún er tekin við Jökulsárlón eins og kannski flestir myndu giska á sem þar hafa verið. Á myndinni eru túristar að tínast um borð í farartæki sem mun sigla með þá um lónið. Nokkrir túristar eru komnir upp á hól. En ef maður veit ekki hvar þetta er og hvað er í gangi er þetta furðuleg mynd. Óskiljanlegt farartæki á óskiljanlegum stað og fólk á stangli í óskiljanlegum erindagjörðum. Myndin lýgur ekki enda ekki átt við hana á neinn hátt. En hún segir heldur engan sannleika ein og sér. Það vantar samhengið. Nú ætla ég ekki að hætta mér í djúpar pælingar um hvað er sannleikur og hvort hann er til. Maður getur sagt satt eins og í þessari mynd en vandlega útilokað allt samhengi. Þannig er til dæmis ekki sjálft Jökulsárlónið inni á myndinni sem er auðvitað aðalmálið. Heldur ekkert skilti eða annað sem skýrir hvað er í gangi. Hefði ég tekið mynd af farartækinu á siglingu í sjálfu lóninu hefði maður frekar forsendur til að átti sig á gangi mála. En hér eins og víðar skiptir bakgrunnur þess sem á horfir höfuðmáli til að skilja. Fyrir þá sem eru kunnugir Jökulsárlóni er þetta enginn leyndardómur, fyrir þeim er þetta kannski soldið skondin mynd af túrismanum. Fyrir þann sem hefur aldrei komið til Íslands eða heyrt um Jökulsárlón er þetta hreint furðuverk og skynjun þess sem á horfir algjörlega komin undir samhenginu sem hún er sett í. Þannig gæti hún myndskreytt grein um átroðning túrista á viðkvæmum stöðum, bráðnun jökla, gróðureyðingu, jákvæð áhrif ferðamann á efnahag Íslands osfrv. Myndin sýnir staðreynd, akkúrat svona var þetta en eins og aðrar staðreyndir er hún einskis virði ein og sér. Þetta væri hægt að heimfæra upp á nánast hvað sem er en það ætla ég ekki að gera.

Ný tilraun

Langt síðan ég hef skrifað eitthvað hér. Fyrsta tilraun til að halda úti bloggi dó sársaukalausum dauðdaga, fannst ég einfaldlega ekki hafa neitt til málanna að leggja. Það virðast vera til nokkrar tegundir af bloggum. Mest áberandi eru pólitísk blogg, væntanlega skrifuð með það í huga að hafa áhrif á skoðanir annarra. Ég gerði smá máttlausar tilraunir til að hafa skoðanir á einhverju, en það virðist frumskilyrði að vera æstur eða reiður, eða að minnsta kosti hneykslaður. Ég held að það sé ekki hollt að vera æstur og reiður og ég hef ekki efni á að vera hneykslaður. Best að sleppa því.

Önnur ástæða til að blogga er að hreinsa eigin skápa, halda einhvers konar dagbók um sitt hversdagslíf. Ég ætla engum svo illt að neyða þá til að lesa um mitt hversdagslíf, best að sleppa því líka.

Tel ég þá eitt til ráða að blogga um mitt helsta hugðarefni, sem eru ljósmyndir, eigin myndir og annarra. Breyta þessu einfaldlega í ljósmyndablogg. Ég geri ekki ráð fyrir að lesendahópurinn verði stór og ætla ekki að auglýsa þetta á neinn hátt. Einfaldlega skella hér upp myndum og mínum hugleiðingum um þær, meira svona fyrir sjálfan mig kannski. Ef einhver skyldi svo hafa gaman af eða jafnvel gagn er það bara í plús.

Hér kemur ein mynd:




Er eitthvað merkilegt við þessa mynd? Kannski og kannski ekki. Efni myndarinnar er sumardagur á Laugaveginum. Óvenju langur og mjór maður með skegg og húfu grípur augað. Hann er með einbeittan áhyggjusvip. Það er ekki augljóst á myndinni en þetta er túristi. Ástæðan fyrir einbeitingunni var sú að hann sá mig með myndavélina og var að reyna að komast út úr myndinni. Par, situr á bekk og annað fólk á stangli. Annars ekki mikið að gerast og maður stekkur ekki upp úr stólnum við að sjá þessa mynd.

Ég er nokkuð ánægður með þessa mynd og langar að ústkýra hvers vegna. Tæknilega er hún vel heppnuð. Hún er tekin á svarthvíta filmu, klassíska Kodak TriX. Allir tónar frá biksvörtu upp í skjannahvítt eru til staðar og engin ónýt svæði sem eru undirlýst eða yfirlýst. Þannig eru upplýsingar til staðar í öllum hlutum myndarinnar. Það er góður kontrast, öll atriði myndarinnar sjást skýrt og greina sig vel frá öðrum. Fókusinn er hnífskarpur á aðalatriði myndarinnar, piltinum með húfuna.

Myndbyggingin er einföld, það ríkir nokkuð sterk symmetría í heildarmyndinni, línurnar í myndinni leiða inn að miðju, eins og suðurríkjafáninn gæti maður sagt. Það myndast smá spenna vegna þess að drengurinn er á leið út úr myndinni, hið klassíska í myndbyggingu er annars að skilja eftir pláss í myndinni fyrir þá sem eru á hreyfingu en hér er sú regla brotin að hluta. Það getur leitt til ójafnvægis í myndinni en það kemur ljósastaur til bjargar hægra megin í myndinni og balanserar á móti.

Það sem vantar upp á að þetta sé einhver snilld er það að innihaldið er ekki alveg nógu spennandi til að halda athyglinni. Hún er of venjuleg. Hins vegar held ég að svona mynd geti verið skemmtileg að skoða eftir 20, 50 eða hundrað ár sem heimild um þann tíma sem við lifum í dag.

Framtíðin

Fjölmiðlar eru til margra hluta nytsamlegir. Bestir eru þeir í að afhjúpa staðreyndir sem ráðandi öflum finnst þægilegast að fela. Þess vegna er einstaklega óheppilegt þegar að ráðandi öflin eignast alla fjölmiðlana, augljóslega. Fjölmiðlar eru líka ágætir í því að stytta fólki stundir, fræða og upplýsa. En í einu eru fjölmiðlar afleitir og það er í að spá fyrir um framtíðina. Ég skora á þá sem þetta lesa að nefna eitt dæmi um það að fjölmiðill hafi umfram það sem slembilukkan ein býður upp á spáð fyrir um eitthvað sem ekki var augljóst að myndi gerast. Fór að hugsa um þetta þegar ég sá DV í dag með forsíðuöskri, "Næsta hrun í aðsigi". Þá rifjaðist upp tveggja eða þriggja mánaða gömul forsíða í sama blaði þar sem fólk var hvatt með jafn stóru letri til þess að selja ofan af sér húsnæði til þess að sleppa við komandi hrun. Hverjum þjónar þessi blaðamennska? Í besta falli er þetta óprúttin leið til þess að græða á kvíða hrelldrar þjóðar með því að selja nokkra kúbíkmetra í viðbót af dauðum trjám. En hverjir gætu hugsanlega haft hag af svona fréttum? Ég held að það sé alveg ljóst að þeir sem þiggja sína fjármálaráðgjöf af DV hljóti að vera nokkrum skrefum á eftir þeim sem mest vita um markaðinn og líklega hegðun hans og því sé mjög ólíklegt að sá sem bregst við og selur ofan af sér í panikk komi vel út úr því dæmi. Þeir einu sem gætu hugsanlega grætt á slíkri panikkhegðun eru þeir sem eru til í að nota sér ástandið til að braska. Og þá fer maður ósjálfrátt að hugsa um hverjir eiga þennan bleðil og um það siðferðisþrek sem ritstjórar hans hafa sýnt hingað til.

En svo við tökum upp léttar hjal smeygi ég hér inn mynd sem ég tók úr aftursæti rauðs Póló á leiðinni upp á Skaga um helgina:

Birtan í bænum

Þegar maður þvælist endalausar erindisleysur í bæinn með myndasmíð í hug fer maður að taka eftir hlutum sem maður annars spáir ekki mikið í. Eitt af því er birtan í bænum. Helsti öxull bæjarlífsins, Laugavegur-Bankastræti-Austurstræti liggur í Vestnorðvestur og þá auðvitað Austsuðaustur ef gengið er í hina áttina. Bróðurpart dags þegar fólk er á ferli skín sólin nokkuð þvert á þennan öxul og þar sem byggð er báðum megin er syðri hluti götunnar yfirleitt í skugga meðan norðan megin nýtur meiri sólar. En þar sem við búum á norðurhjara orkar sólin ekki sérlega mikið yfir húsþökin þannig að sólin birtist eins og ljóskastari milli húsa og kastar skærri birtu. Þetta þarf að hafa í huga þegar lagt er í ljósnæma leiðangra. Í seinni tíð hef ég haft handvirka filmuvél í hönd þar sem ekkert fæst gefins. Þetta kann að virðast einkennileg sjálfspynting, svona eins og að berja þvott í lækjarsprænu í stað þess að nota Whirlpool. En þetta hefur gert það að verkum að maður er farinn að virkilega læra á þetta dót, að skilja hvaða máli hlutir eins og ljósop og skerpudýpt skipta. Því að í öllu því sem á eitthvað skylt við sköpun vill sá sem leggur nafn sitt við hið skapaða hafa stjórn á sem flestum þáttum í ferlinu. Það þýðir lítið að klappa sjálfum sér á öxlina yfir vel heppnuðu myndverki ef maður lætur japanska verkfræðinga um að sjá til þess myndin sé rétt lýst og í fókus. Þannig sekkur maður æ dýpra í fenið og fjarlægist allt það sem venjulegt fólk telur skipta máli. Þannig að ef einhver sér mig í bænum og ég lít ekki upp til að heilsa, þá er ég að hugsa um hvort ég eigi að nota f/5.6 eða f/8 og reyna að muna eftir að taka lokið af linsunni.

Austurstræti:

Laugavegur

Ég hef ekki tölu á því hvað ég hef gengið oft upp og niður Laugaveginn frá því ég flutti heim til Íslands fyrir tæpum tveimur árum. Á þeim tíma hef ég búið á þremur stöðum sem allir hafa verið í göngufæri við Laugaveg, þó síst sá sem ég bý nú. Þó ekki væri nema þess vegna þykir mér óskaplega vænt um þessa götu með öllum sínum göllum. Það hafa verið mörg plönin sett af stað til að bjarga þessari götu, en ég held að flest þau plön hafi verið verri en það sem átti að bjarga henni frá. Ég held að menn séu loksins komnir ofan af þeirri ranghugmynd að þarna sé hægt að halda gangandi miðstöð íslenskrar verslunar með stórum búðum og mikilli veltu. Á Laugaveginum á að vera einmitt það sem er að verða ofan á í seinni tíð, litlar sérverslanir, sérviskulegar fatabúðir, hönnuðir, kaffihús og allt annað það sem krefst þess að gangandi vegfarendur (að miklu leyti ferðamenn) fái þá flugu í höfuðið að detta inn. Kreppan kom á elleftu stundu fyrir Laugaveginn þar sem hann var hálfur lentur í höndum allskonar Björgólfa sem blessunarlega eru komnir á hausinn. Strategían var alltaf sú sama. Koma höndum yfir gömul hús sem gáfu eigendum sínum lítið í aðra hönd. Þröngva síðan í gegn eins miklu byggingarrými og hægt var. Byggja svo aðeins meira, leigja það út á miklu hærra verði og selja uppunum íbúðir oná. Röksemdirnar voru þær að gömlu húsin eru ónýt, þau eru óhentug til nútíma verslunarreksturs, hér verður að fá að þrífast nútíma arkitektúr í glæstri framtíð Reykjavíkur sem fjármálamiðstöðvar. Merkilegt nokk er það svo að stór hluti af því húsnæði sem stendur autt á Laugavegi er einmitt þetta nýja dýra húsnæði sem er svo hentugt til verslunarreksturs, væntanlega vegna þess að leigan er margfalt dýrari. Til dæmis kumbaldinn á Stjörnubíósreitnum. Laugavegurinn, þarf aðeins eitt, hann þarf að vera í friði. Það er alltaf fólk á ferli á Laugaveginum. Ef það er ekki hægt að lokka þetta fólk til að eyða peningunum sínum, þá er eitthvað að kapítalismanum.

Hér er svo ein mynd af Laugaveginum: